In 2022, toen Joseph Ratzinger stierf, beter bekend als Paus Benedict de Zestiende, opende ik het schandperk van Dodenstad. Ik heb daar een dubbele verhouding mee, met dat perk. Eigenlijk zou ik die doden daar liever niet begraven, ik zou die doden liever de toegang tot het kerkhof weigeren maar ik heb daar weinig keus in, er zijn hogere machten in het spel. Toch verzet ik me vaak met hand en tand en dus liggen er nog maar drie doden nu: die paus, de recent overleden tele-evangelist Pat Robertson en Ward Churchill, de antiwesterse activist, wiens stoffelijk overschot hier vorige week werd bezorgd.

Ward Churchill was de Amerikaanse academicus die On the Justice of Roosting Chickens (2003) schreef, een boek dat haarfijn uitlegde waarom de 9/11 aanslagen het verdiende loon van de VS waren, gezien wat ze de rest van de wereld hadden aangedaan. Het rare is, beste lezer, dat ik dat vroeger ook vond. Ik herinner me nog haarfijn in welk een triomfantelijke bui ik me bevond toen ik als zesendertigjarige man naar huis probeerde te rijden nadat ik in het Huis van de Toekomst de tweede Boeing 767 in de WTC-torens had zien crashen. Ik ben sindsdien tot inkeer gekomen. In zekere zin ben lang puber gebleven.

De oorlogsmisdaden in Irak

Churchill vond de werknemers van de WTC torens verre van onschuldig. Voor hem waren het ‘little Eichmans’, dat leg ik zo dadelijk uit. Maar eerst het waarom de Amerikanen deze vergelding verdienden, het waarom van deze ‘eigen schuld, dikke bult’. Ik baseer me op citaten die niet uit het boek van Churchill komen, maar in het korte essay dat hij vlak na de aanslagen publiceerde.

Hij beschuldigde de de VS van zware oorlogsmisdaden voor bombarderen van de Iraakse elektriciteitsnetwerken die nodig waren voor het aandrijven van ontziltingsinstallaties voor de voorziening van drinkwater. Vervolgens waren er de internationale maatregelen tegen Irak.

‘Het embargo heeft het vermogen van de slachtoffers om de voedingsstoffen, medicijnen en andere materialen te importeren die nodig zijn om de levens van zelfs hun peuters te redden, ernstig aangetast. Alles bij elkaar genomen heeft Irak een bevolking van ongeveer 18 miljoen mensen. De 500.000 kinderen die tot nu toe zijn verloren, vertegenwoordigen dus iets in de buurt van 25 procent van hun leeftijdsgroep. […] In feite is een hele generatie weggevaagd.’

Ward Churchill hield het op een half miljoen dode kinderen, Osama Bin Laden, in zijn infame ‘Brief aan de Amerikaanse bevolking’ (2002), had het nog over anderhalf miljoen. Het werkelijke cijfer ligt een pak lager maar het is natuurlijk altijd pijnlijk als burgers slachtoffers worden van een oorlog.

De Eichmannetjes

Behalve als het over Amerikanen gaat natuurlijk, vond Ward. Want over de slachtoffers van 9/11, een ‘soort burgers’, niet eens echte burgers, maar een ‘soort burgers’, zei hij:

‘Wat betreft de mensen in het World Trade Center. Nou, werkelijk. Laten we onszelf even herpakken, zullen we? Weliswaar waren ze een soort burgers. Maar onschuldig? Laat me niet lachen. Ze vormden een technocratisch korps in het absolute hart van Amerika’s wereldwijde financiële imperium – de ‘machtige motor van winst’ waaraan de militaire dimensie van het Amerikaanse beleid altijd slaafs onderworpen is geweest – en ze deden dat zowel vrijwillig als bewust. Een beroep doen op ‘onwetendheid’ […] geldt als minder dan een excuus onder deze relatief hoogopgeleide elite. Voor zover enkelen van hen zich niet bewust waren van de kosten en gevolgen voor anderen van datgene waar ze bij betrokken waren – en waar ze in veel gevallen in uitblonken – was dat vanwege hun absolute weigering om het te zien. Waarschijnlijker was het omdat ze te druk bezig waren met onophoudelijk en gewichtig in hun mobiele telefoons te blaten, zakenlunches en aandelentransacties te regelen, die zich stuk voor stuk, handig buiten het zicht, de geest en de reukafstand, vertaalden in het uitgehongerde en rottende vlees van baby’s. Als er een betere, effectievere, of in feite welke andere manier dan ook was om de kleine Eichmannen die het steriele heiligdom van de twin towers bevolkten een straf op te leggen die paste bij hun deelname, dan zou ik daar heel graag over willen horen.”

Die ‘kleine Eichmannen‘, een uitdrukking die al sinds de jaren zestig in omloop is, maar door anarchist John Zerzan in zijn essay ‘Whose Unabomber?’ (1995) wijd verbreid, slaat op Adolf Eichmann (1906 – 1962), chef logistiek van de Holocaust. De vergelijking is dus als volgt: al die beurshandelaars en kapitalisten in de Twin Towers zijn eigenlijk de chefs logistiek van het Amerikaans imperialisme die voortdurend overal te wereld oorlogsmisdaden begaan om de Pax Americana in stand te houden.

Iedereen vermoordt voortdurend zijn Mandarijn

We zijn allemaal medeplichtig, dat is een beetje de teneur en het is nog waar ook, ik heb daar ooit een zeer onvolkomen stuk over geschreven met de titel “Mythe, meute, Europa” waar ik zelfs de belachelijke term ‘het systeem’ heb gebruikt:

‘Iedereen die in het systeem zit, in de mythe van Europa, in de mythe van het rijke Westen, vermoordt voortdurend zijn Mandarijn. Hij heeft zo goed als letterlijk bloed aan zijn handen. Hij heeft bloed aan zijn handen bij het kopen van een gsm, bloed van de kinderen die in de kobaltmijnen werken en allicht jong zullen sterven wegens hun erbarmelijke arbeidsomstandigheden. Er kleeft bloed aan zijn handen van de bloeddiamanten die door dezelfde kinderen gewonnen worden. Hij mishandelt en misbedeelt de moderne slaven die in lageloonlanden in sweatshops onder mensonterende omstandigheden voor Primark en H&M onze wegwerpconfectiekleding maken. Hij heeft bloed in zijn mond bij het eten van plofkippen en hormonenrunderen en hij heeft bloed aan zijn handen bij elk plastic zakje dat hij achteloos in de supermarkt mee naar huis neemt.’

Over de vergelding zelf schreef Churchill:

‘Op de ochtend van 11 september 2001 kwamen er nog een paar kippen – samen met zo’n half miljoen dode Iraakse kinderen – op een heel grote manier op stok om te overnachten bij de Twin Towers van het World Trade Center in New York. Nou, eigenlijk lijken een paar van hen zich ook in het Pentagon te hebben genesteld.’

Over kippen die op stok gaan

Enig cynisme is hem niet vreemd. Maar waar haalt hij de metafoor van de kippen die op stok komen? De kippen uit de titel die ‘roosten’, rusten dus, op stok gaan?

Martin Luther King (1929 – 1968) was de eerste om chickens en roosting in een politieke context te gebruiken toen hij de moord op John F. Kennedy (1917 – 1963) duidde door te zeggen dat wie geweld zaait, geweld zal oogsten.

Een week na de de moord op Kennedy houdt hij een speech. Tijdens het vragenrondje laat hij zich een beetje gaan en zegt hij:

‘Kennedy heeft nooit gedacht dat de kippen zo snel op stok zouden komen. Omdat ik zelf een oude boerenjongen ben, hebben kippen die op stok komen om te overnachten me nooit verdrietig gemaakt; ze maakten me altijd blij.’

Het was dat tweede zinnetje dat een enigszins vals klonk en waar veel commentatoren aanstoot aan hebben genomen.

In de film Malcolm X (1992) maakte men daarvan:

‘Ik denk dat niemand hier zal ontkennen dat wanneer je ‘s ochtends kippen uitstuurt vanaf je erf, die kippen die avond zullen terugkeren naar jouw erf, niet naar het erf van je buurman. Ik denk dat dit een uitstekend voorbeeld is van de kippen van de duivel die thuiskomen om te overnachten. Dat de kippen die hij heeft uitgestuurd, het geweld dat hij heeft gepleegd in andere landen, hier en in het buitenland, vier kinderen in Birmingham, of Medgar Evers, of de mangrove in Afrika. Ik denk dat ditzelfde geweld is teruggekeerd om een van hun eigen mensen op te eisen. Nou, omdat ik zelf een oude boerenjongen ben, hebben kippen die thuiskomen om te overnachten me nooit verdrietig gemaakt. In feite heeft het me alleen maar blij gemaakt.’

Langere uitleg, zelf de gevoelswaarde. Blijdschap omwille van de dood van Kennedy. Of op zijn minst de boodschap: boontje komt om zijn loontje. De vier kinderen, dat ging over een Ku Klux Klan aanslag op een kerk waarin vier meisjes stierven, Medgar Evers was een ander slachtoffer van de KKK en de mangrove in Afrika slaat op Lumumba, las ik.

Vijf jaar later werd King zelf vermoord door een wraakzuchtig medestander. Wraakzucht wekt wraakzucht op. De kippen kwamen andermaal op stok.

Er is geen nieuwe ochtend voor het blanke ras

Onwillekeurig moet ik denken aan de uitspraak van mijn geliefde Céline die ooit zei:

‘Er is geen nieuwe ochtend voor het blanke ras, ze hebben de wereld te vaak getreiterd, en nu treitert de wereld hen.’

Maar voor Ward Churchill, die die geschiedenis maar al te goed kende, doet dit nog allemaal weinig ter zake, want, rust zacht Ward.