RIP Paulien Cornelisse (1976–2026)

Op een toilet (de beste plek om nieuwe boeken te ontdekken) vond ik ooit Taal is zeg maar echt mijn ding (2009) van de te vroeg overleden Paulien Cornelisse, een boekje waar ondertussen meer dan zevenhonderdduizend exemplaren van verkocht zijn. Driekwart miljoen boekjes! In een taalgebied van 24 miljoen Nederlandstaligen! Een straf getal voor een boekje taalfilosofische grapjes en weetjes.

Het begint zo:

‘Mensen denken dat taal is uitgevonden om elkaar beter te begrijpen. De redenering gaat als volgt: in de oertijd konden we nog niet praten. Dat was lastig […].

Dus gingen mensen praten:

‘Hé, zie ik daar een mammoet? Verdomd als het niet waar is.’

‘Ja, je hebt gelijk. Weet je wat ik doe? Ik pak even een speer, en ik hol erachteraan.’

‘Is goed!’

‘Doe-doei’’

Twee jaar na dat boekje maakt Paulien een zaalshow met opnieuw een uiterst grappige sketch over het ontstaan van de taal. De zoektocht naar het eerste woord is ontzettend intrigerend. Haar sketch heet ‘De varens van onze taal’ omdat varens — net zoals het ‘uh-uh-uh-uh-uh-uh’ uit haar sketch — ook sinds hun ontstaan vierhonderd miljoen jaren onveranderd bleven.

Rust zacht Paulien.

RIP Marina Vlady (1938 – 2026)

‘Aan het andere eind van het plein was een lokaaltje, waar boven de deur ‘Cinéma’ stond geschilderd. Het programma was met krijt op die deur geschreven: ‘La princesse de Clèves, avec Marina Valdy’.

– Ik dacht dat die speelster Marina Vlady heette, waagde Folkert voorzichtig.

– In Parijs wel, lachte Marité met haar schone kleine gebit. Maar dit eenvoudige dorp luistert zo nauw niet.’

–‘Als kantwerk aan de kim’ (1965) Johan Daisne

De Franse actrice en schrijfster Marina Vlady is dood. Gefêteerde films waar zij in meespeelde waren L’ape regina (1963) van Marco Ferreri, Deux ou trois choses que je sais d’elle (1967) van Godard en Chimes at Midnight (1966) van Orson Welles.

RIP Edu Borger (1946 – 2026)

Edu Borger heeft een groot deel van zijn professionele carrière gewijd aan het vertalen van het strak gestructureerde proza van de Franse avant-gardist Georges Perec, maar ook van canonieke negentiende- en twintigste-eeuwse Franse auteurs. Zijn vertalingen verschenen bij vooraanstaande literaire uitgeverijen, waaronder De Bezige Bij.

‘Ik heb me zelf aanbeden, ik heb mezelf verafschuwd en daarna zijn we samen oud geworden.’

–Paul Valéry, vertaling Edu Borger


Tot zijn meest opmerkelijke vertaalde boekdelen behoren:
* De dingen (1968), een vertaling van Georges Perecs debuutroman Les Choses.
* Haat is een deugd (1997), een selectie uit de correspondentie van Gustave Flaubert, samengesteld voor de prestigieuze Privé-domein-reeks (deel 56).
* W of de jeugdherinnering (1988), een vertaling van Georges Perecs complexe, semi-autobiografische werk W, ou le souvenir d’enfance.
* Het leven een gebruiksaanwijzing (1995/2016), een vertaling van Georges Perecs structurele meesterwerk La Vie mode d’emploi.
* Chamfort: Een biografie (1997), een vertaling van Claude Arnauds biografische studie over de Franse Verlichtingsauteur Nicolas Chamfort.


Naast Perec en Flaubert heeft Borger ook werken vertaald van Patrick Modiano, Roland Topor en Annie Ernaux.


Recentelijk las ik nog zijn vertalingen van Geschiedenis en utopie (Histoire et utopie, 1960) van Cioran, Chamfort (1992) van Claude Arnaud en Bouvard et Pécuchet (1881) van Flaubert.

Rust zacht Edu.

RIP Gerrit Graham (1949 – 2026) 

Ik keek naar Home Movies (1979) van Brian de Palma onder het motto: een slechte film van de Palma is beter dan de beste … eeuhh … er schiet me niet zo direct een naam te binnen, jawel toch, Jan Verheyen.

De aanleiding voor dat kijken was de dood van de 76-jarige Amerikaanse acteur Gerrit Graham, bekendst van twee films: Phantom of the Paradise (1974) en Used Cars (1980) van Robert Zemeckis, een film met Kurt Russell waar ik me heel hard bij geamuseerd heb.

Phantom of the Paradise is een Brian de Palma film, een bizarre rockmusical, een kruising van de Faustlegende, Oscar Wildes The Picture of Dorian Gray en Gaston Lerouxs Le fantôme de l’opéra. Graham speelde in nog drie andere de Palma films: Greetings (1968), Hi, Mom! (1970) en het eerder genoemde Home Movies (1979), films die elk om beurt wel eens op YouTube te vinden zijn, weliswaar altijd in een verhakkelde versie.

Een promoshot in toont Gerrit Graham en tegenspeelster Nancy Allen in Home Movies. Allen speelt een nymfomane waarvoor testen worden bedacht, verlokkingen waaraan ze niet zal bezwijken, haar losbandige voorgeschiedenis (er wordt gezinspeeld op een seksshow waar een konijn bij betrokken was!) ten spijt.

Home Movies is de tweede de Palma film met Allen na Carrie (1976) waarin ze de slechterik is die Carrie de poets met dodelijke afloop bakt. Na Home Movies trouwden Nancy Allen met Brian de Palma en samen werkten ze nog Dressed to Kill (1980) met Allen als callgirl en Blow Out (1981) af. Daarna scheidde het koppel en stopte hun samenwerking maar dat doet allemaal erg weinig ter zake want rust zacht Graham.

RIP Catherine Ringer (1957 – 2026)

Catherine Ringer was de zangeres van het Franse popduo Les Rita Mitsouko. Hun hit “Marcia Baila” uit 1984 was ik al lang beu gehoord en dat zou nooit meer goed komen hoewel ik af en toe nog luidop zong: ‘et quand tu ris, je ris aussi, tu aimes tellement la vie!.’

“Même si” (2007)

Als een of andere felle noordenwind
Je hart zou bevriezen met zijn ijskoude vlagen
Of als opnieuw de lichte bries van
Een Alpijnse schoonheid je passie zou aanwakkeren
Zelfs dan, zelfs als
Alles zou instorten
Zou ik dicht bij je zijn
Zelfs dan, zelfs als
Zelfs dan, zelfs als
Alles zou verdwijnen
Zelfs dan
Zou ik dicht bij je zijn

“Même si” (2007)

Een dikke maand geleden was ik bij een nieuwe geliefde in Monaco en toen wij naar de botanische tuin van Hanbury reden, vlak over de Italiaanse grens, speelde “Même si” (2007) op de radio. Mooi was dat.

Rust zacht Catherine.

RIP Jeremy Thomas (1949 – 2026)

Brits filmproducer Jeremy Thomas (1949 – 2026) overleed. De laatste film die ik ‘van’ hem zag was de zeer te genieten The Man Who Killed Don Quixote (2018) maar Thomas is waarschijnlijk bekendst van Merry Christmas, Mr. Lawrence (1982) en The Last Emperor (1987).

Op de foto in bijlage een promoshot voor Bad Timing (1980) van Nicolas Roeg (1928 – 2018) met Theresa Russell en Garfunkel, twee dertigers die elkaar dodelijk uitputten op het slagveld van een allesverterende, destructieve en tijdverslindende liefde die in wezen geen enkel doel dient dan eeuwige miserie.

Continue reading →

Robin Morgan (1941 – 2026)

Amper een week na het overlijden van de Amerikaanse feministe Gloria Steinem sterft ook haar medestander Robin Morgan (1941 – 2026). Beiden hadden grote bezwaren tegen pornografie. De bezwaren van Steinem vertelde ik u vorige week, die van Morgan, negen jaar vóór die van Steinem, gaan zo:

“… pornografie is de theorie, verkrachting de praktijk.”

Dat statement was meer dan zomaar een soundbite, want de titel van het essay is “Theory and practice: pornography and rape”. Het essay werd verzameld in Going too far: The personal chronicle of a feminist (1977). De bewering dat pornografie in dezelfde lijn ligt als verkrachting zal een constante blijven in feministische kringen.

Voorts schreef Morgan venijnige én broodnodige tirades tegen macho-figuren van de Amerikaanse tegencultuur. Zo moest de in 2019 overleden Paul Krassner het in 1970 al ontgelden:

‘Vaarwel aan de sympathieke “pro-vrouwenbevrijdings” Paul Krassner, met al zijn verbouwereerde woede over het feit dat vrouwen hun gevoel voor humor ‘over deze kwestie’ hebben verloren en niet meer lachen om kleine grapjes die hen vernederen en kwetsen: vaarwel aan de herinnering aan zijn “Instant Pussy”-spuitbusposter, aan zijn column voor het vrouwenhatende mannenblad Cavalier, aan zijn droom van een ‘Rape-In’ tegen de echtgenotes van wetgevers, aan zijn […] schattige anekdotes over het jonge dochtertje dat hij net zo vaak ziet als elke fatsoenlijk gescheiden vader van middelbare leeftijd […]; vaarwel voor altijd aan het idee dat een man mijn broeder is die, net als Paul, voor de nacht een prostituee koopt als verjaardagscadeau voor een mannelijke vriend, of die, net als Paul, in alfabetische volgorde de namen afhaspelt van mensen uit de vrouwenbeweging waarmee hij heeft geneukt, namen afhaspelt in de beste kleedkamertraditie—als bewijs dat hij geen seksistische onderdrukker is’.

Het intrigerende aan dit soort teksten is dat ze in dit taalgebied vast en zeker ook geschreven zijn met andere protagonisten, andere zondebokken en andere aanklagers. Ik vind ze nog wel maar dat doet nu weinig ter zake want rust zacht Robin.

RIP Jean-Paul Rappeneau (1932 – 2026)

Welnu, dan schrijf ik haar,
De minnebrief die in gedachte werd geschreven
Wel honderdmaal, zij is zoo klaar in mij gebleven,
Dat ik, door slechts mijn ziel te leggen naast dit blad
Niets anders heb te doen, dan te kopieeren ‘t klad.

— Cyrano de Bergerac

Zacharie Heince gravure

Frans filmmaker Jean-Paul Rappeneau (1932 – 2026) stierf. Hij is bekend om de verfilming uit 1990 van Cyrano de Bergerac met de in onmin gevallen acteur Gérard Depardieu. Cyrano de Bergerac (1619 – 1655) heeft echt bestaan en hij was bekend voor twee dingen: voor zijn grote neus en zijn vroege sciencefiction roman over een reis naar de maan. Die reis naar de maan is bij ons vertaald door de enigmatische schrijver Jan H. Mysjkin, die er tevens op gewezen heeft dat de Bergerac eigenlijk gay zou geweest zijn, tenminste, de liefdesbrieven die hij schreef waren aan mannen gericht.

In “De werkelijke d’Artagnan” (1933) schreef E. du Perron over die neus en over het uiterlijk van de echte Cyrano:

‘Cyrano had geen kokkerd van een neus, de hoogte in, en geen vollemaansgezicht met een sik, maar een grote gebogen neus in een ovaal gezicht, intelligente, wat dromerige ogen, een goedgevormde mond met een smal snorretje daarboven; hij was oneindig minder lelijk dan zijn legende en Rostand het willen.’

En over liefdesbrieven gesproken, de Franse schrijver Edmond Rostand (1868 – 1918) produceerde in 1897 het toneelstuk waar de film van Rappeneau op gebaseerd was en daar komt een liefdesbrief in die bij ons vertaald werd als:

Welnu, dan schrijf ik haar,
De minnebrief die in gedachte werd geschreven
Wel honderdmaal, zij is zoo klaar in mij gebleven,
Dat ik, door slechts mijn ziel te leggen naast dit blad
Niets anders heb te doen, dan te kopieeren ‘t klad.

Tot zover de berichten uit Dodenstad. Rust zacht Jean-Paul.

RIP Gloria Steinem (1934 – 2026)

Nooit geweten dat ze ooit een boek over Monroe schreef [ik toon de cover van het boek van Gloria Steinem over Marilyn Monroe ].

Wel al lang geweten dat ze dit schreef, een giftige opmerking over pornografie:

‘Erotiek verschilt net zozeer van pornografie als liefde van verkrachting, als waardigheid van vernedering, als partnerschap van slavernij, als plezier van pijn.’–”Erotica vs. Pornography” (1983) Gloria Steinem

Maar dat doet nu nog weinig ter zake want rust zacht Gloria.