Tag Archives: Netherlands

RIP Paulien Cornelisse (1976–2026)

Op een toilet (de beste plek om nieuwe boeken te ontdekken) vond ik ooit Taal is zeg maar echt mijn ding (2009) van de te vroeg overleden Paulien Cornelisse, een boekje waar ondertussen meer dan zevenhonderdduizend exemplaren van verkocht zijn. Driekwart miljoen boekjes! In een taalgebied van 24 miljoen Nederlandstaligen! Een straf getal voor een boekje taalfilosofische grapjes en weetjes.

Het begint zo:

‘Mensen denken dat taal is uitgevonden om elkaar beter te begrijpen. De redenering gaat als volgt: in de oertijd konden we nog niet praten. Dat was lastig […].

Dus gingen mensen praten:

‘Hé, zie ik daar een mammoet? Verdomd als het niet waar is.’

‘Ja, je hebt gelijk. Weet je wat ik doe? Ik pak even een speer, en ik hol erachteraan.’

‘Is goed!’

‘Doe-doei’’

Twee jaar na dat boekje maakt Paulien een zaalshow met opnieuw een uiterst grappige sketch over het ontstaan van de taal. De zoektocht naar het eerste woord is ontzettend intrigerend. Haar sketch heet ‘De varens van onze taal’ omdat varens — net zoals het ‘uh-uh-uh-uh-uh-uh’ uit haar sketch — ook sinds hun ontstaan vierhonderd miljoen jaren onveranderd bleven.

Rust zacht Paulien.

RIP Edu Borger (1946 – 2026)

Edu Borger heeft een groot deel van zijn professionele carrière gewijd aan het vertalen van het strak gestructureerde proza van de Franse avant-gardist Georges Perec, maar ook van canonieke negentiende- en twintigste-eeuwse Franse auteurs. Zijn vertalingen verschenen bij vooraanstaande literaire uitgeverijen, waaronder De Bezige Bij.

‘Ik heb me zelf aanbeden, ik heb mezelf verafschuwd en daarna zijn we samen oud geworden.’

–Paul Valéry, vertaling Edu Borger


Tot zijn meest opmerkelijke vertaalde boekdelen behoren:
* De dingen (1968), een vertaling van Georges Perecs debuutroman Les Choses.
* Haat is een deugd (1997), een selectie uit de correspondentie van Gustave Flaubert, samengesteld voor de prestigieuze Privé-domein-reeks (deel 56).
* W of de jeugdherinnering (1988), een vertaling van Georges Perecs complexe, semi-autobiografische werk W, ou le souvenir d’enfance.
* Het leven een gebruiksaanwijzing (1995/2016), een vertaling van Georges Perecs structurele meesterwerk La Vie mode d’emploi.
* Chamfort: Een biografie (1997), een vertaling van Claude Arnauds biografische studie over de Franse Verlichtingsauteur Nicolas Chamfort.


Naast Perec en Flaubert heeft Borger ook werken vertaald van Patrick Modiano, Roland Topor en Annie Ernaux.


Recentelijk las ik nog zijn vertalingen van Geschiedenis en utopie (Histoire et utopie, 1960) van Cioran, Chamfort (1992) van Claude Arnaud en Bouvard et Pécuchet (1881) van Flaubert.

Rust zacht Edu.

RIP Jan Versteeg (1947–2021)

‘Verlaine. Het is alsof er een doek wordt weggetrokken en ik na veertig jaar opeens die klas 4 van de HBS-A weer zie. Een opmerkelijk francofiele klas: het smalle gezicht van Gerard Fagel, aankomend meesterkok, Filip Freriks, die toen al net zo sprak als nu, klasgenoten die in Bretagne of Creuse aan ‘zomerwerkkampen’ deelnamen – van vlooien vergeven bejaardenkrotjes opknappen bijvoorbeeld -, andere die al geregeld naar Parijs liftten.’

Die woorden schrijft Jan Versteeg in een stuk dat de titel draagt “Alles is er nog” en dat in 2002 in het literair magazine De Tweede Ronde verschijnt en nu op DBNL staat.

“Alles is er nog” staat nog steeds online maar vertaler Jan Versteeg, bekend voor zijn vertalingen van Bataille en Céline, is offline want hij stierf in 2021. Ik kom dat aan de weet omdat ik gisteren zijn vertaling van Manuscript gevonden te Zaragoza uit 1992 in huis haalde en ik dacht, hoe zou het nog met Jan Versteeg zijn? Hoe zou hij het stellen? Nu, niet zo best, hij is dood. Stierf zonder veel poespas in 2021. Bij DBNL is hij trouwens nog steeds niet dood, daar lopen ze wat achter, daar is hij nog springlevend.

Ik las Versteeg voor het eerst ergens eind jaren negentig in zijn vertalingen van De Erotiek (1957) en De tranen van Eros (1961) en ook zijn vertaling van Le Mort.

Rust zacht Jan.

RIP Cees Nooteboom (1933 – 2026)

‘Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil.’

De zin is van Cees Nooteboom en hij tekende hem op in zijn roman Rituelen (1980). Het is een prachtige zin, een aformismeboek waardig, maar ik was hem helaas vergeten.

Hij komt uit de openingsalinea van die roman:

‘Op de dag dat Inni Wintrop zelfmoord pleegde stonden de aandelen Philips 149.60 . De slotkoers van Amsterdamse Bank was 375 geweest en Scheepvaart Unie was gezakt naar 141,50. Herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil. En dat is wat hij zich herinnerde, áls hij zich iets herinnerde, de koersen, en dat de maan in de gracht geschenen had, en dat hij zich had opgehangen in zijn wc omdat hij in zijn eigen horoscoop in Het Parool voorspeld had dat zijn vrouw ervandoor zou gaan met een ander en dat hij, Leeuw, dan zelfmoord zou plegen. Het was een volmaakte voorspelling. Zita ging ervandoor met een Italiaan en Inni pleegde zelfmoord. Een gedicht van Bloem had hij ook nog gelezen, maar hij wist niet meer welk. De hond, dat eigenwijze dier, liet het wat dat betreft afweten.’

Een ook die alinea was ik vergeten.

En dat prachtige schilderij op de cover? Van wie is dat? Magritte? Heb ik dat ooit geweten? In elk geval ben ik het nu vergeten.

Maar dat doet vandaag weinig ter zake want rust zacht Cees.

RIP Frits Bolkestein (1933 – 2025)

Ik kom gisteren thuis van een etentje bij de ontwikkelingsmedewerkster waar de melomane ook was. Ik had de pas overleden Bolkestein daar even kort vermeld. Meestal wordt die Nederlandse politicus in een adem genoemd met Pim Fortuyn en Geert Wilders en ik vond dat eerst te weinig opmerkelijk om hem een laatste rustplaats in Dodenstad te geven, maar dan check ik mijn bronnen en ik vind de video van het debat tussen Frits Bolkestein en Noam Chomsky van maandagavond 22 mei 1989 in de Nieuwe Kerk te Groningen georganiseerd door het NRC Handelsblad.

Debat tussen Chomksy en Bolkestein van 1989.

Die video zag ik in 2021 voor het eerst. Ik wilde toen het fijne weten van het boek Manufacturing Consent (1988) van Chomsky. Maar dat debat was ik helemaal vergeten. Wat leerde ik toen? Manufacturing Consent beweert dat misdaden door communistische regimes (Cambodia, Centraal Amerika) veel meer persaandacht krijgen dan misdaden van de Verenigde Staten (Oost-Timor). Dat de Amerikaanse media handpoppen zijn van de Amerikaanse elites.

Continue reading →

RIP Jan Cremer (1940 – 2024)

‘Goed, goed, goed, mag niet klagen’, Jan Cremer geïnterviewd in New York.

Ook ik, Leonardo, hoofddoodgraver van Dodenstad was ooit jong.

En toen las ik Ik, Jan Cremer (1964), de laatste schelmenroman der Nederlandse taal, en ik herinner me hoe onze held Jan op een nacht op het dek van een boot met een vrouw vrijde die haar maandstonden had. Hij had dat niet door en werd ’s ochtend helemaal bebloed wakker, zonder zich te kunnen wassen.

En in een andere scène is hij ’s nachts aan het liften en een auto die hem voorbijrijdt gooit een brandende peuk uit het raam. Hij ziet dat gloeiend puntje vliegen en rent het honderden meters achterna omdat hij zoveel zin in tabak heeft. Het is mooi dat ik mij dat nog herinner.

Rust zacht Jan.

RIP Frans de Waal (1948 – 2024)

Primatoloog Frans de Waal (1948 – 2024) overlijdt en ik word aan drie dingen herinnerd.

1) Een foto van twee bonobo apen die elkaar in de missionarishouding ‘beminnen’.

2) Een citaat van Michel Houellebecq

3) Een illustratie over de menselijke moraal

Uit Primates and Philosophers (2016)

De foto

Eerst de foto. We zien twee bonobo’s die elkaar in de missionarishouding ‘beminnen’. Ik weet niet wie de foto maakte maar ik leerde hem via de Waal kennen. Ik kom op dit artefact terug.

Het citaat

Dan het citaat van Houellebecq. Het is van een grote banaliteit en je zou het nooit uit zijn mond verwachten en net daarom ontroerde het me zeer:

‘Zoals iedereen diep vanbinnen weet is liefde het belangrijkste element in seksualiteit.’

Michel Houellebecq

‘Diep vanbinnen’, zegt hij en die beeldspraak weerspiegelt dan weer onze hekel aan oppervlakkigheid. We weten het ‘diep vanbinnen.’ Alles wat ‘diep’ is, is goed: ‘diepe’ gevoelens, ‘diepe’ gedachten. Het ondiepe is het oppervlakkige, de schijn, de buitenkant, de schil, de vernis en die nemen we niet ernstig want de essentie zit binnenin.

Continue reading →

RIP Jim van der Woude (1948 – 2023)

In Nederland stierf de acteur Jim van der Woude.

Hij behoorde tot de school van Alex van Warmerdam (Abel, Ober, Borgman) en Jos Stelling (De illusionist), twee van mijn favoriete Nederlandse filmmakers.

Er was in België niets rond van der Woudes dood te doen en ook in Nederlands scheen hij grotendeels vergeten.

Op YouTube vind je film De wisselwachter van Jos Stelling. Zelfs met de nergens-op-slaande Engelse ondertitels en de Russische overdubs is de film nog een plezier om te kijken.

Van der Woude speelt de wisselwachter in een klein verlaten stationnetje waar op een dag een chique Française strandt. Ze zal er een jaar blijven; vier seizoenen lang in dat naamloze desolate landschap. Er wordt amper gesproken, zoals wel meer gebeurt in de films van Stelling.

Continue reading →