Tag Archives: Germany

RIP Hans Magnus Enzensberger (1929 – 2022)

Een portret van Enzensberger in 1961 op een Duitstalige zender.

Hans Magnus Enzensberger was een Duits schrijver en denker.

In 2008 ontdekte ik hem toen ik zijn essay “Die Aporien der Avantgarde” (1962) las in een Nederlandse vertaling. Ik heb dat boek niet meer dus ik weet niet meer wie die vertaling deed.

Het stuk maakte wel wat indruk omdat de futiliteit van de de avant-garde er uit de doeken gedaan werd. Of tenminste, futiliteit, dat is het juiste woord niet.

Maar Enzensberger durfde wel toen al, begin jaren zestig, het begrip avant-garde te relativeren. Als de regel in de creatieve sector wordt: het moet nieuw zijn, dan vestig je daar een nieuwe traditie mee en traditie is net waar avant-garde mee vecht. Op die manier heft de avant-garde zichzelf op. De postmodernist die ik toen was kon ik daar wel wat mee.

Ook het begrip aporia sprak mij aan. Het komt van ἀ- (niet, de zogenaamde privatieve ‘a’) en‎ πόρος (póros, ‘passage’). Daar waar men niet doorheen komt. Mooi. Het onoverbrugbare, ondoorwaadbare, onpasseerbare.

Eigenlijk is het een van de eerste essays over ‘de dood van de avant-garde’ waar men pas veel later over zou beginnen schrijven, toen het postmodernisme kwam. Het stuk bevat een genadeloze analyse van György Lukács kleingeestige verdediging van literair realisme en enkele stimulerende reflecties over de stompzinnigheid van het groeperen van kunstenaars in kunststromingen. Er zit ook een degelijke etymologische en semantische analyse van de term avant-garde bij.

Stefan Hertmans liet naar aanleiding van Enzensbergers dood op zijn Facebooktijdlijn een meter boeken van Enzensberger zien. Een kleine meter, dat wel. Het droeg wel wat bij tot zijn geloofwaardigheid. Van Hertmans dan.

Omdat ik bij Hertmans niet wilde achterblijven ging ik naar de universiteitsbieb maar vond er zo goed als niets. Bij de stadbibliotheek vond ik wel De telduivel (1997), dat heerlijk kinderboek dat wiskunde filosofische benadert.

Oh ja, Hans Magnus had een broer. Christian. Veel minder bekend maar van hem las ik wel een prikkelend boekje over vuil: Größerer Versuch über den Schmutz (1968), Groot essay over het vuil dus.

Rust zacht Hans.

RIP Wolfgang Petersen (1941 – 2022)

Wolfgang Petersen is a German film director known for films such as Das Boot (1981) and Troy (2004).

I want to remember him for The NeverEnding Story (1984), a fantasy film based on the German novel of the same name by Michael Ende.

The book describes the fantasy world of Fantasia slowly being devoured by a malevolent force called “The Nothing“.

RIP Gottfried Böhm (1920 – 2021)

Maria, Königin des Friedens (detail)

Gottfried Böhm was a German architect and sculptor. His reputation is based on creating highly sculptural buildings made of concrete, steel, and glass.

He is best-known for the brutalist church Maria, Königin des Friedens.

Other brutalist churches include Wotruba Church.

On Youtube, of all places

I can’t remember exactly how but I managed to stumble on a complete version of the German short film Besonders wertvoll.

On Youtube, of all places:

Besonders wertvoll (1968, English: Of Special Merit) is a short subject directed by Hellmuth Costard and produced by Petra Nettelbeck.

The film, now almost fifty years old, criticized the new German Film Funding Act of 1967 by way of a talking phallus representing German politician Hans Toussaint, co-sponsor of the new film funding law. The title Besonders wertvoll translates as ‘of particular merit’ (as in cultural significance vs. ‘utterly without redeeming social importance‘) and is an allusion to the highest film rating given by Deutsche Film- und Medienbewertung.

Love misquotations? Here’s a good one. This film is famous for originating “Only the perverse fantasy can still save us,” (misattributed to Goethe), which is shown at the end of the film credits.

For those of you interested in weird films, here[2] is a Youtube playlist of films featured in Amos Vogel’s Film as a Subversive Art (1974)

The film is a milestone in the history of the sexual revolution in Germany.